Ерлан САИРОВ, саясаттанушы: «ҚАЗАҚСТАН ӨЗІНІҢ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫҚ ДАМУ ДЕҢГЕЙІН АНЫҚТАП, МӘРТЕБЕСІН БИІКТЕТУ ЖОЛЫНА ТҮСТІ»

Әлеуметтанушы әрі саясаттанушы, ҚР Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары Ерлан САИРОВПЕН сұхбат

–       Күні кеше ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елімізде кезектен тыс президенттік сайлау өткізу туралы мәлімдеме жасады. Сайлауды биыл өткізу несімен өзекті деп ойлайсыз?

–       ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев­тың үндеуін тыңдадық. Сайлаудың биыл жазда өтуі – уақытылы қадам. Ол еліміздегі саяси жүйенің жетілуіне серпін береді. Сонымен қатар, қоғам мен мемле­кет­тің дамуында үлкен рөл атқарады. Бүгінгі таңда бұл шешімнің маңыздылығы да, қажеттілігі де зор. Мемлекет басшысы атап өткендей, біз өзгерісі қым-қуыт әрі жылдам әлемде өмір сүрудеміз. Өзгерістер процесі өте тез, жылдам жүріп жатыр. Сол себепті, Қазақстанда әрдайым өзіндік саяси жігер мен әлеуметтік оптимизм болуы керек. Бұл ретте кез-келген мемле­кеттің саяси жүйесінің эволюциясы – заңды процесс. Бұл науқаннан кейін біздің еліміздегі транзиттік кезең тұрақтылық пен қоғамдық келісім кезеңіне өтеді деп есеп­теймін. Саясат сахнасында жаңа есімдер танылып, басқару форматы өзгеруі мүмкін. Бұл науқанды біздің елімізде жаңа тұр­паттағы биліктің қалыптасуының алғы­шарты деп қарастыруға болады. Сонымен бірге, Қазақстан тарихында ең бірінші рет сайлау бюллетендерінде басқа бір фамилиялар пайда болады. Бұл – біздің еліміздегі қоғамдық процестердегі эволю­циялық ең бірінші алғышарт.

Көбі осы сайлаудың қажеттілігін айтып, оның өтуін бірауыздан қолдап отыр. Дегенмен, қоғамда әр түрлі пікір болады. Бүгінгі таңда мемлекетшілдікті сақтап, оны жаңа бір сапалық деңгейге шығару керек. Дәл осындай кезеңде бірлікке қабілетті болғанымыз дұрыс. Мемлекеттік деңгейде ойлау қабілеті дегеніміз осы.

–       Соңғы уақытта қазақ тілінің жаңа әліп­биіне байланысты мәселе қоғамда қызу талқылануда. Сіздіңше, латын әліпбиіне көшу қажет пе?

–       Латын әліпбиіне көшу – жай әліпбиді ауыстыра салу емес, ол біз үшін өркениетті шешім. Латын әліпбиіне көшкен тұста біздің ұтатын жақтарымыз көп. Зама­науи тенденцияларға сәйкесетін латын әліпбиін енгізудің мемлекеттік потен­циалы өте зор. Ал шынын айтар болсам, жастар­дың барлығы да латын әліпбиіне ауысуды қолдап отыр. Тіпті, қолдағанда да өте саналы түрде, болашақтың негізі осы латын әліпбиінде екенін түсініп, әлемдегі 4,3 млрд. халықтың осы латын графикасын пайдала­нып отырғанын, ғылыми болсын, техника­лық болсын, гуманитарлық болсын айна­лымның барлығы да осы әліпбимен жүре­тінін біліп отыр. Сондықтан бұл қазақтың рухани брендін қалыптастырудағы төте жолы деп білемін.

–       Әр өткен күніміз тарих еншісіне айналуда. Тарихымызға жете мән беру арқылы болашағымызды болжай аламыз деген пікір бар. Сіз қалай ойлайсыз?

– Өзіңнің тарихыңмен мақтанып қана қоймай, сол тарихтың қыр-сырын сарап­тап, ғылыми негізде болашаққа бағдар жасау өте өзекті. Біз жаһандану заманына өзіміздің тамырымызбен, сол тамырымызды тереңдете отырып енуіміз өзекті. Осы тұрғыда, өзіміздің толағай тарихымызды түлету – күн тәртібінде. Отарлау кезеңінде бізді, қазақтарды, тарихы болмаған, бол­мысы, бет-әлпеті жоқ, даланы кезіп жүрген халық ретінде көрсету әрекеттері болды. Біз сол жүйелі әрекеттердің кесірінен тарихы­мыздан айырылып қалдық, тарихты есі­мізге алғымыз келмеді, «тарихтан шаршау» син­дромына іліктік… «Халықты құртқың келсе, оның тарихын құрту керек, тарихын білмеген халық тобырға айналады» деген аспект бар. Біз осынау «мәңгүрттік» заманды да бастан өткердік… Жаһандану процестері ұлттың өткені мен өткергенін басқаша көзқараспен сараптай отырып, болашаққа бағдар жасауды талап етеді.

–       Рухани жаңғыру бізге не берді? Біз оны түсініп болдық па, өзгере алдық па?

–       Бүгінгі таңда Қазақстан жаһандық әлемге еніп, өзінің интеллектуалдық даму деңгейін анықтап, мәртебесін биіктету жолына түсті. Әзірге бізді өзгелер шикізат көзі ретінде қабылдайды. Сондықтан біз өзімізді аяғынан нық тұрған мемлекет ретінде танытып, серпінді серпілісіміз бен ішкі өзекті мәселелерімізді оңтайлы шешіп, алға басар қадамымызды қайта нықтауы­мыз керек. Біз «рухани жаңғыру» туралы сөз қозғағанда, қоғам мен мемлекеттің тарихи цейтнотта тұрғандығын, яғни уақыттың аздығын түйсінуіміз қажет.

Қазір біз «қым-қиғаш», «шұғыл бұры­лыстары» көп, былайша айтқанда турбу­лентті заманға кіріп бара жатырмыз. Сырт­тан келетін тәуекел мен қауіп-қатер күн­нен-күнге қабатталып келеді. Сондықтан рухани жаңғыру тақырыбының күн тәртібіне дер шағында қойылып отырғанын айта кеткім келеді. Бірақ осынау тарихи жүк арқалаған міндетті шешпес бұрын, жаңғыру дегеннің түп негізіне үңіліп, талдау жасағанымыз абзал. Модернизация, яғни жаңғырту – еліміздің экономикасы мен әлеуметтік саладағы ілгері дамуының алғышарты. Американдық әлеуметтанушы Самюэл Хантингтон елді алға сүйрейтін даму мүмкіндіктерінің бірнеше қадамын көрсетеді.

Бірінші қадам – жаңғыртусыз вестер­низация, яғни Батыс мәдениеті үлгілерін, батыстық мәдениеттің жеке құндылық­тарын қабылдау. Бұл бағыт көпшілікке күмәнді болып көрінуі мүмкін. Себебі, вестернизация мен модернизация ұғымдары бір-бірімен тығыз байланысты. Дәл осындай жолға Египет, Филиппин елдері түскен болатын. Бұл екі елде де нәтижесіз болып, екеуі де бүгінгі таңда қиын жағдайда тұр.

Екінші қадам – бұл вестернизациясыз жаңғырту. Классикалық жаңғырту вестер­низация ұғымымен егіз болғандықтан, дамудың бұл әдісі түбегейлі жаңа да тың болып саналады. Кейде оны постмодер­низация деп те атайды. Ал бұл жолға жаңа индустриалды Оңтүстік-Шығыс Азия мем­лекеттері түсті. Олар өздерінің бірегейлігін өзгертпей-ақ жаңғыру бағытын таңдады.

Жапонияда Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі американдық басқыншы­лық ұжымдық құрылымдардың ыдырауына әкеліп соқтырды, милитаристік санаға жол ашты, нәтижесінде либерализация, яғни ырықтандыру басталды. Бірақ ол өз кезегінде дәстүрлі қоғамның бұзылуына алып келді. Сондықтан 50-жылдарды жапон әлеуметтанушылары «дәстүрлі жапон қоғамын емес, мемлекеттің міндет-мақсатын өзгертетін» басқа бағдарлама ұсынды.

Дәл осы сияқты, біздің «Рухани жаң­ғыру» – қазақстандық қоғамның дәстүрлі құндылықтарын және ұлттық ерекшелік­терін сақтай отырып, мемлекетімізді жаңғыртудың берік іргетасы деуге болады.

Ендеше, бұл бағытты постмодернизация кезеңіндегі «егеменді модернизация» деп бағаласақ артық емес.

 

Сұхбаттасқан  –

Мәншүк БЕКБОСЫН.

 

Толығырақ

Ұқсас ақпараттар

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *