Бұл бағдарламаның берері мол

Елдің рухани өміріндегі соңғы дәуірдің елеулі бір жаңа­лығы – Президенттің «Болашаққа бағдар: рухани жаң­ғыру» мақаласы болғаны белгілі. Осы орайда респуб­ликаның көр­некті қоғам және мемлекет қайраткерлері, белгілі өнер тар­лан­дары өз пікірлерін білдіруде. Қазақ­станның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, профессор Нұрғали Нүсіп­жанов та осы мәселеге байла­нысты «Алматы ақшамы» газетіне арнайы өз пікірін білдірді. Төменде сол сұхбатты жариялап отырмыз.

 

Ө.М.: — Нұрғали аға, ел тари­хындағы көптен елеусіз келе жатқан бір мәсе­ленің ең жоғары биіктен көтерілуі тура­лы өз пікіріңізді білдірсеңіз. Оның бір фор­мациядан екінші формацияға көш­кен халыққа берері не деп ойлай­сыз?

Н.Н.: — Алдымен біздің басты құнды­лығымыздың тәуелсіздік екенін есте ұстауға тиістіміз. Жалпы, өз басым тәуелсіздікті тек қана саяси бостандық, елдің өз алдына байрақ көтеруі дей алмаймын. Тәуелсіздіктің түрі көп. Бірін­­шіден, рухани, мәдени тәуел­сіздікті айтуға болады.

Біз – кеңестік заманның пер­зенттеріміз. Саналы ғұмырымыздың дені саяси бодандықты айтпағанда, рухани, мәдени тәуелділік жағдайында өткені және рас.

Кезінде әнші есебінде Кеңестер Ода­ғының көптеген республикаларында, қала­ларында гастрольде болдым. Солар­дың бәрінде де біз тек қана Орталық­тың тоталитарлық саясатына мәдени қолдау көрсетуге мәжбүр болдық.

Дегенмен, көкейде бәрібір этнос есебін­де рухани, мәдени азаттыққа деген аяулы арман мен үміт жататын. Президенттің бұл мақаласын өз басым сол арманның іс жүзінде жүзеге асуы­ның басы деп есептеймін.

Ө.М.: — Дегенмен, бұл жердегі мәсе­ле тек қана мәдениетке ғана байланысты емес сияқты…

Н.Н.: — Рас айтасың. Бұл жерде көре­ген саясаткер есебінде Нұрсұлтан Назарбаев негізгі төрт маңызды саланы алып отыр деп ойлаймын. Олар дербес даму векторы деген ортақ түйінге арқа сүйейді деп ойлаймын. Бұл жердегі мәсе­ле тек саясат пен экономикаға, әлеу­меттік қарым-қатынастарға ғана емес, алдымен рухани салаға қатысты. Әрі бұл процестердің бәрі бір-біріне тығыз байланысты. Бірінсіз бірінің күні жоқ.

Алдымен «Стратегия-2050» бағдар­ламасы қабылданып, экономикалық қайта түлеу процесі басталды. Әлбетте,  оның артында да ұлттың әлеуметтік өміріне байланысты нәрсе көп. Әнші, өнер адамы есебінде мен соны айқын сезіндім.

Дегенмен, әр мәселенің басты бағы­ты, бағдары болады. Жоғарыдағы мақа­лаға қарата айтар болсақ, бұған дейін рухани мәселенің, оның ішінде ұлттық руханияттың көп жерде екінші планға шығып келгені де өтірік емес. Ал бұл жолы осы олқылықтың орны толғаны айдан анық.

Ө.М.: — Өзгермелі дүниеде жаңалық атаулыға таңқалмайтын болдық. Деген­мен, рухани жаңғыру мәселесіне нақты­рақ тоқталғаныңызды қалар едік…

Н.Н.: — Қоғамдық дамуда прогрес­пен қоса регрестің қоса жүретіні әмбеге аян. Қоғамдық дамуды сарала­ғанда, оның басты тетігінің жаңғырту шарасы болатынын мен де, сен де жақсы білеміз. Әрі қай салада да даму теориясының өзіндік концепті бар.

Жасыратыны жоқ, бүгінгі қоғам жаһандастыру десе үрке қарайды. Ал өз басым оны интеграция, оның ішінде мәдени интеграция деп бағалар едім. Мұндай тәсіл арқылы бір этностың мәде­ниетін екінші этнос байытып, дамы­та түспек. Оны да рухани жаңғырудың бір тетігі деп санауға тиістіміз.

Нақтырақ айтқанда, сонау Ақан сері мен Біржан сал заманындағы ән мен музыка өнерін қазіргі әнмен салыс­тырып көрелікші. Бүгінгі ән өнерінде де жаңаша жаңғыру, орындау мәнері, батыстың өркениеті музыканың әсері  басым.

Әрине, оның да жақсы, сондай-ақ жаман жақтары болады. Мәдениет саласына келгенде осы мәселені есте ұстау керек. Президент айтып отырған рухани жаңғырудың негізгі астары осында деп ойлаймын. Әлбетте, өзгенің жақсылығын алып, жамандығынан қашуға, өзіміздің ұлттық өнеріміздің айшықты мәнерін, қазақ әнінің ешкімде жоқ иірімін есте ұстап, сол ыңғайында дамыту парыз болмақ. Өнер адамының аталмыш мәселеде ұстар принципі де сол болса, нұр үстіне нұр болар еді.

Ө.М.: — Аталмыш мақаланың бастама­шылдық мәні мен мазмұны неде деп ойлайсыз?

Н.Н.: — Менің түсінігімде, алдымен назарда ұстайтын нәрсе – қоғамдық сана­ның қалыптасуына бөлінген көңіл­де! Жалпы, ғылыми ортада да бұл сөз тіркесі сирек қолданылатынын көріп отырмыз. Ал аталмыш тақырып Елбасымыз Нұр­сұлтан Назарбаевтың әр сөйлеген сөзі­нде кездесіп отырады деуге толық негіз бар.

Атап айтқанда, азамат есебінде әр адам өзінің туған жерін, өскен ортасын ұмытпайды. Қандай жағдайда да оған қолұшын беруді мақсат етеді. Елбасы бұл орайда өз мақаласында «Өзіңнің туған елің Қазақстанға деген махаббат туған өлкеңнен басталады» деп жазады. Міне, кез-келген өнер қайраткері осы мәселені есте ұстауға тиісті.

Ө.М.: — Мақалада Қазақстанның қасиет­ті орындары, қазіргі отандық мәдениеттің жаһандағы орны мен оның гуманитарлық маңызы туралы жиі сөз қозғалады. Осы орайдағы пікіріңізді білсек деп едік?

Н.Н.: — Бауыржан Момышұлынан «Бір жаққа жолға шыққанда қайда бара жатыр­мын деп емес, қайдан келе жатыр­мын деп ойла» деген тамаша сөз қалды. Өзі болған ұл әкесін танымайды демек­ші, біздің көптеген атқамінерлеріміздің, белгілі өнер қайраткерлерінің сол жайды ұдайы есте ұстай бермейтіні өкінішті.

Бұл орайда өз басым туған өлке, өскен ортаға байланысты арым таза деп ойлаймын. Туып-өскен Жетісу өңіріне ай сайын барып тұрам. Оның рухани, әлеуметтік өміріне шамам келгенде бел­сенді түрде араласам. Сөз реті келгенде тағы да мына жәйтті айта кетуге тиістімін.

Менің Жетісу өңірінде өз бау-бақ­шам бар. Барған сайын қолыма кетпен-күрек алып, баяғы бала күнгі әдетіммен жеміс-жидекке, тал-терекке күтім жасаймын. Өз басым туған өлкеге деген махаббатты рухани жаңғырудың басы деп атар едім.

Біз қай қиырда жүрсек те алдымен өз топырағымыздың перзентіміз. Соны түлетуге міндеттіміз. Елбасының атал­мыш мақалада көтерген басты мәсе­лесінің бірі де сол.

Ө.М.: — Елбасының осы мақала­сының елдің рухани өміріндегі маңызы туралы не айта аласыз?

Н.Н.: — Бұл жерде алдымен форма­ция­лардың өзгеруін, дәуірлердің, оның ішінде саяси ұстанымдардың өзгеруін айтар едім. Кеңестік дәуірде «Қазақ фео­дализмнен коммунизмге бір-ақ секірді» деген науқаншыл ұран болды. Яғни біз капитализмнің төбесінен «қарғып өте шығыппыз».

Бір жағынан алып қарағанда, бұл қағидада да өзіндік ақиқат бар. Біз нағыз капитализммен коммунистік формация­дан соң ұшырастық. Әуелгіде оның қыр-сырын түсіне алмадық. Бір сөзбен айтқанда, «жабайы капитализм» жағда­йында өмір сүрдік. Бұл пікірдің өнер мен мәдениетке, жалпы руханиятқа да тікелей қатысы бар. Формациялармен қоса, рухани сана да жаңғырып, өзгеруге міндетті деп ойлаймын. Демек, Прези­дент Назарбаев мәселені дер кезінде қозғап отыр.

Ө.М.: — Әңгімеңізге рахмет!

Әңгімелескен — Ө.Мұқай.

Толығырақ

Ұқсас ақпараттар

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Оқи отырыңыз!

Close