Профессор Равиля ЕГЕМБЕРДИЕВА: Вакцинаға үлкен үміт артамыз

Алматы қаласы эпидемиологиялық жағдай бойынша қазір «сары» аймақта тұр. Соңғы тәулікте (9 маусым) мегаполисте коронавирус індетін жұқтырған 126 адам тіркелді.

Алматы қаласы Өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында өткен кезекті онлайн-брифингте медицина ғылымдарының докторы, С.Ж.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ жұқпалы және тропикалық аурулар кафедрасының профессоры Равиля Егембердиева коронавирус індетіне вакцина алу арқылы тосқауыл қоюға болатынын айтып, сұхбат берді.

 

Алматыдағы коронавирус ауруына қандай баға берер едіңіз?

– Бүгінде Қазақстанда COVID-19 жұқтырудың 396 832 жағдайы тіркелген. Жалпы, Қазақстан мен Алматыда коронавирус індетін жұқтыру көрсеткіші төмендеп келеді. Бірақ бұл бетперде тақпаймыз және вакцина алып керегі жоқ деген сөз емес. Бұл аурудың алдын алудың негізгі шарасы – бетперде тағу. Инфекцияның шамамен 90%-ы ауа тамшылары арқылы жұғады. Себебі, өкпеге бірінші кезекте әсер ететін тыныс жолдарының инфекциясы. Инфекционист ретінде айтарым, коронавирус жұқтырған науқастар әлі де көп.

– Бірнеше ай бұрын әлемде жаңа штамдар пайда бола бастады. Неліктен бұл вирус осыншалықты мутацияға ұшырауда?

– Біздің планетамызда адамдар, жануарлар, өсімдіктер мен барлық тірі организмдердің эволюциясы қалыптасты. Дәл осындай процесс өздігінен «техникалық» өмір сүре алмайтын вирустардың үлкен әлемінде жүреді. Өмір үшін оларға қабылдаушы организм қажет. Сондықтан адамның иммундық жүйесі қоздырғышпен (қоздырғыштармен) күресу үшін бірқатар әдісті қолданады. Антиденелер қабылдаушы жасушаларды вирустың енуінен қорғайды, жасушаның сыртында белгілі бір вирустық штамның ақуызына жол бермейтін күшті қалқан түзеді. Ал патоген өз кезегінде иммундық жүйенің зиянды әсерін болдырмайды. Бұл зардап шеккен ағзаның жасушалары арқылы таралатын көптеген көшірмесі жасау арқылы пайда болады. Вирустың жаңа ұрпағы осы түрдің күшті тұсы және әрі қарай өмір сүруге көмектеседі, ал таралуын қиындататын қасиеттер жай жоғалады. Хостты жұқтырған өзгеше мутацияланған вирус артықшылыққа ие болады. Хостта осы індетке қарсы антиденелер түрінде бұрын пайда болған иммунитет жоқ. Мұндай жүйе бұрын-соңды болмаған күш ретінде медицина жеңе алмайтын ауруларға әсер етеді.

Вакцина салдыру қаншалықты тиімді?

– Жалпы, вакцина кез-келген адамға, егер бүгінде аурудың өткір фазасы болмаса, оны қабылдау қауіпсіз. Мысалы, Гамалея орталығы жасаған «Спутник V» вакцинасы адамның аденовирус векторының жақсы зерттелген платформасы негізінде құрылған. Вакцина алу екі кезеңнен тұрады: алдымен бірінші компонентті алу, сосын үш аптадан кейін екінші компонент енгізіледі. Екінші компонент біріншісінің әрекетін күшейтеді әрі қайта егу нәтижесінде бізді ұзақ уақыт қорғайтын жас жасушалардың пайда болуына ықпал етеді.

Сондай-ақ, вакцина Ұлыбританияда табылған коронавирустың жаңа штамынан қорғайды, ол 70 пайызға жұқпалы және тез таралады. Вакцина коронавирустың барлық спайк ақуызына иммунитет жасайды, ал британдық мутация осы ақуыздың бетіндегі бір ғана кішкене нүктені өзгертеді.

«QazVaq» вакцинасына келетін болсақ, ол «өлтірілген» вирус пайда болған  кездегі ескі технологияларға сәйкес шығарылды. Бұл технология ұзақ уақыт қолданылған, мысалы, Чумаков орталығы полиомиелит пен вирустық энцефалитке ұқсас вакцина шығарды. Алайда, індет вирустың барлық бөлігіне антиденелерді қалыптастырады. Екі вакцина да қауіпсіз, зерттеудің екі кезеңі жүргізілген. Вакциналарда чиптер бар екендігі туралы ақпарат миф және жалған. Әлеуметтік желілерде вакцина жайлы ғылыми мәліметтерді оқуға болады.

Вакцинадан кейін организм иммундық жүйені қаншалықты тез қалыптастырады?

– Иммундық жүйе антиденелерді 2 немесе 3 аптада қабылдайды. Иммуноглобулин М-нің алғашқы қорғаныш антиденелері вакцинадан кейін 7-8 күнде өндіріле бастайды. Үшінші аптада бірінші вакцинаға иммундық жауап қалыптасқан кезде вакцинаның екінші дозасы енгізіледі.

Бұл вакцина тұмауға қарсы вакцина сияқты жұмыс істейді. Өздеріңіз білетіндей, біз жыл сайын тұмауға қарсы вакцина аламыз. Күтілетін ең жоғары иммундық жауап – екі жыл.

Иммундық жауап жасушалық пен гуморальды болып бөлінеді. Жасушалық жад өмір бойы дерлік болады. Бірақ бұл жеткіліксіз болады және гуморальды иммундық жауап сияқты тез жұмыс істемейді.

Бізде коронавирусқа қарсы иммунитет бар ма? Ол қалай қалыптасады?

– Коронавирусқа қарсы иммунитеттің пайда болу принципі басқа вирустармен бірдей. Иммундық жүйе ағзаның генетикалық құрамының тұрақтылығы үшін күреседі. Яғни кез-келген шетелдік гендер: бактериялар, вирустар, рак клеткалары біздің иммунитетімізге шабуыл жасайды және жоюға тырысады.

Барлық адамда туа біткен иммунитет бар. Ол микробтардың енуіне бірден жауап береді және оларға «жад» керек емес. Алынған иммунитет ауру қоздырғышының әрбір түріне реакция береді. Бұл иммунитет инфекцияны зерттеу үшін уақытты қажет етеді.

Егер ағзаға дәл осындай инфекция енсе, «жад жасушалары» иммунитетті бактериямен немесе вируспен күресу үшін қандай антиденелер қажет екенін айтады, сондықтан бәрін нөлден қайта алудың қажеті жоқ. Бұл иммунитеттің қалыптасуы.

Вакцина бірдей принцип бойынша жұмыс істейді, ағзаға ауруды тудырмайтын арнайы әлсіреген вирус енгізіледі. Бірақ оның иммунитетін зерттеп, «есте сақтау» үшін жеткілікті. Сондықтан вакцина алған адам ауруды оңай жұқтырады, оның иммунитеті бірден бейтаныс адамдарға шабуыл жасайды. Кейбір аурулардан немесе қызылшаға қарсы вакцинадан кейін иммунитет өмір бойы сақталады.

Ұжымдық иммунитет дегеніміз не және көптеген ел неге коронавируспен күресудің осы стратегиясын таңдауға шешім қабылдады?

– Ұжымдық иммунитет дегеніміз – аурудың таралуын тоқтататын адамдардың ұжымдық топтасуын қалыптастыру. Егер адамдардың жеткілікті саны жұқпалы ауруға қарсы иммунитетке ие болса, алдыңғы инфекция немесе вакцина болсын аурудың одан әрі таралуы қиынға соғады. Бұл барлық топ үшін, тіпті ауруға жеке иммунитеті жоқ адамдар үшін жанама қорғауды қамтамасыз етеді.

Сарапшылардың бағалауы бойынша халықты 70%-дан 90%-ға дейін вакциналау қажет. Вакцина – вирусты тоқтатудың басты факторы. Ұжымдық иммунитетті сақтау – бұл жұқпалы ауруларға қарсы тұрақты күрес. Өйткені вирустар иммундық реакциялардан қорғану үшін дамиды. Сондықтан жыл сайын тұмауға қарсы жаңа вакцина енгізіледі және уақыт өте иммунитетті қалпына келтіру үшін әр 10 жыл сайын дифтериядан ревакцинация қажет.

       COVID-19-дан кейін иммунитеттің бұзылуы мүмкін екені рас па?

– COVID-19 адам ағзасына әсері туралы статистикалық мәліметтер жинақталған сайын, ғалымдар жаңа коронавирустық инфекцияны тыныс алу ғана емес, сонымен қатар жүрек-тамыр, асқазан-ішек, иммундық жүйелерге де әсер ететін жүйелі ауру ретінде қарастырады.

Жаңа коронавирустық инфекцияның адам ағзасына әсері туралы зерттеулер ковидтің иммунитетті едәуір төмендететінін көрсетеді. Сонымен, ковидтен кейін иммунитеттің әлсіреуі адамның басқа инфекцияларға осалдығына әкелуі мүмкін. Вирустарға, бактерияларға, саңырауқұлақтарға денеміздегі әлсіреген қорғаныс кедергілерінен өту оңайырақ.

Ковидтен кейін әлсіреген иммунитеті бар ең көп таралған жұқпалы аурулар: пневмония, бронхит, тері инфекциясы.

Ковид белгілері бар көптеген алматылық медициналық мекемелерге баруға асықпайды, үйде емделеді. Бұл қаншалықты дұрыс?

– Қандай жағдайда да адам өзін өзі емдемеуі керек. Науқастың денесінің барлық ерекшелігін ескеретін және оның әртүрлі дозаларында препараттардың пайдасы мен зияны туралы түсінікке ие дәрігерден сұрауы керек, дәрі-дәрмектерді қабылдаған адамдар қалай емделу жолдарын  білмейді.

       COVID-19-дың қоғамға әрқашан қауіптігі екендігі белгілі. Сіздің ойыңызша, біз алдағы жылдары тағы бір індетті күтуіміз мүмкін бе?

– Қазірдің өзінде көптеген сарапшы жаңа аурудың пайда болуына себеп болған вирус адамзат тарихына мәңгі енетініне сенімді.

SARS-Cov-2 соңғы 100 жыл ішінде басқа вирус немесе бактериялар сәтсіз болған нәрсені жасады: ол әлем халқының көп бөлігін үйлерге қамап, көптеген мемлекеттің әлеуметтік қана емес, сонымен бірге экономикалық өмірін де тоқтатты. Бұл әлемдік академиялық қауымдастық үшін ғылыми құпия болды. Өлімге әкелетін COVID-19 ауруының патогенезі әлі анықталған жоқ. Бірақ SARS-Cov-2 бәріне түсінікті: жаңа жұқтыру қаупі 100, 200 немесе 300 жыл бұрынғыдай адамзат үшін де өзекті.

Жаңа індет шығуы мүмкін бе?

– Мұндай оқиға кенеттен және әлемнің түрлі бөліктерінде орын алуы мүмкін. Қазір бәріміз COVID-19-бен айналысудамыз, бірақ бұған дейін Африкада эбола вирусының өршуі болған. Айтпақшы, жаралармен байланысты вирус. Бұған дейін зика безгегі болған және бәрі оған қатты алаңдаған. Сонымен қатар, кенеттен бұл вирус, әдетте, бұрыннан белгілі, жаңа диапазондарда осындай жылдамдықпен тарала бастағаны және осындай салдарға әкелетіні түсініксіз болды. Бұған дейін, 2009 жылы H1N1 шошқа тұмауының жаңа пандемиялық вирусы болған.

Бұрын Азияда құс тұмауының жаңа нұсқалары үнемі пайда болды, олар адамдар үшін патогенді болды. Айтпақшы, құс тұмауының қазіргі заманғы штамы адамнан адамға берілмейді. Бірақ мұндай штамм адам популяциясында пайда болып, таралуы әбден мүмкін. Сондықтан жаңа ауру болуы мүмкін.

Өздеріңіз білетіндей, АҚШ-та 12-15 жас аралығындағы жасөспірімдерді иммундау науқаны жүріп жатыр. Ал Pfizer компаниясы қыркүйек айында 2 жастан 11 жасқа дейінгі балаларға вакцинасын шұғыл пайдалануға рұқсат сұрауды жоспарлап отыр. Сіздің ойыңызша, балалар мен жасөспірімдерге коронавирустық вакцина қажет пе? Қазақстан да бұл туралы ойлануы керек пе?

– Балалар мен жасөспірімдерді вакцинациялау қажет. Балалар арасында КВИ ауруы туралы көбірек мәліметтер бар, олардың арасында ауыр жағдайлар тіркеледі. Ресей ғалымдарының пікірінше, педиатрияда COVID-19-ға қарсы барлық үш вакцина қолданылады, бірақ баланың дозасы ересектерден өзгеше болуы керек. Менің ойымша, біз балаларға вакцина жасауды ұсынған кезде де осы кезеңге келеміз.

Қауіпті инфекциядан қорғану жолдарына тоқтала кетсеңіз?

– Тұрғындарға айтарым: үнемі бетперде тағып, қолыңызды мұқият жуып жүріңіз, көпшілік орындарда арақашықтықты сақтаңыз, аурудың алғашқы белгілері пайда болған кезде дереу учаскелік дәрігерге хабарласыңыз. Бүгінгі таңда осынау қарапайым ғана алдын-алу шаралары тиімді әдіс. Әрине, бұл орайда вакцинаға үлкен үміт артамыз. Өйткені індетті тоқтатудағы ең тиімді жол – вакцина салдыру.

 

«АҚШАМ-АҚПАРАТ».

Толығырақ

Ұқсас ақпараттар

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *