Жазушының тұрағы

Қуандық ТҮМЕНБАЙ

– Ойбай, ана қара. Жиырма бес итажың өртеніп жатыр. Күмәнбек аман ба екен? Ол нешінші итажда жатушы еді? – Шүкәйттәй кемпір көзкөрім жердегі қайыңдай тіп-тік зәулім қонақүйге жалтақтай қарап жанұшырып жүр. – Нешінші итажда? – деп тағы да сұрады балконға шыққан келініне имене қарап.

– Жетінші этажда. Оған өрт жетем дегенше… Күнде өртеніп жатқан нәрсе ғой. – Өкпе-назы тұла  бойынан жүгіріп өткен келін енесінің бетіне тыржия қарады. – Өрт жетінші этажға жетпейді…

– Сонда да… аман болса екен. Білсейші.., – кейуана іштен шыққан перзентінің қамын ойлап, дызақтай бастады. Бесінші қабаттың балконынан ішке бір кіріп, бір шықты. – Лапылдап жатыр ғой, мына тұқымың құрғыр…

– Өрт сөндірушілер қазір-ақ өшіріп тастайды. Бұндай өрт Алматыда күнде болады. «Өрт – тілсіз жау» деп, балаңыздың өзі ғой жазып жүрген.

– Не дейт.., – кемпір одан бетер дызақтады. Сол сәт «Бим-бум, бим-бум!» деп сыртқы есіктің қоңырауы сыңсып қоя берді.

– Біреу келді, – деп шүкәйттәй кемпір есік аузына ытқып шықты.

– Бим-бум!

– Апа, ашпайсыз ба? Қарап тұра бересіз бе?

– Талтүсте есікті құлыптап тастап.., – сөйлеп жүріп, бір оңға, бір солға үш-төрт рет бұрап есікті әрең ашқанда, ауылдағы ең үлкен қайнысымен беттесті. Қасында келін.

– Оу, жаным! – деп қуанып кетті. – Қашан келдіңдер?

– Осы, пойыздан түскен бетіміз.

– Жоғары шығыңдар.

Арқалап келген ала қапты бесінші қабатқа әрең шығарып, иығынан түсірген келін ентігіп тұрып сәлем салды.

– Оу, бұл үйдің ер-азаматы қайда? – деп ағасы бірден інісін іздеді. – Бүгін базар күн емес пе, қол бос…

– Ол.., – деп, жас келін сөйлей алмай іркіліп қалды.

– Ол мынау жиырма бес итаж гәстіницада кітап жазып жатыр… – деп кемпір киіп кетті.

– Не дейд?.. Үйдің түбіндегі ме? Не, үйінен су шықты ма?

– Сол жер ыңғайлы дейді ғой. Жазу үшін тыныштық керек екен.

– Бәсе, жаңағы «Бим-бом, бим-бом!» деген дауыстан бірдеңе сезіп едім. Қашан кетті?

– Кеше, – деп келін күбір етті.

Қапсағай денелі жігіт ағасы бірден балконға шықты. Өрттің лапылы басылып, қара түтін бықсып, Көкке өрлеп жатыр.

– Мынау өртеніп жатыр ғой. Осында жатып жазып жатыр ма?

– Иә… – деп жеңгесі қалш-қалш етті. – Қайта бұл басылғаны ғой. Қып-қызыл боп жалмаңдаған бәленің түрі жаман еді. – Баласын уайымдап тұр.

– Жатқан жері өртеніп жатыр, жазуды қалай жазады? –  шомбал қара жігіт  сөйлеп жүріп қол-басын шәйуге кірісті.

– Соны айтам да.., – деп жеңгесі іліп әкетті.

Қайнысы қол жууға кеткенде енесі ас бөлмеге кіріп, келініне қолқа салды.

– Күмәнбекке звәнит ет. Ауылдан ағаң келді де.

– Кеткені кеше ғой, – деп келін бұрқ ете қалды.

– Бұл біздің әулеттің ең үлкені ғой.  Келіп қолын алсын. Әруақтан ұят болады, – деді де, – әкелші өзім сөйлесейін, – деп қалта телефонға қолын созды.

Күмәнбек үйден шығарда «Тек оқыс оқиға болса ғана хабарлас, сонда ғана сотканы көтерем» деген еді. Соқты. Шешесінің айтқанының бәрін баян етті. «Көкем мен жеңешем келді, апам қайтсе де келсін деп жатыр», – деді даусын нығыздап.

– Келеді, – деді түртиген қызыл нүктені басып қап.

– Сәкураш, тұшпара жаса. Күмәнбек те тамақ ішіп кетсін, – деп енесі келін не айтса да белсене кірісіп кетуге дайын тұр.

Келіні күліп жіберді.

– Аш дейсіз бе. Бір-ақ күн болды ғой.

– Көз майын тауысып кітап жазып отыр ғой. – Аптыққан кемпір иіліп-бүгіліп, қайта қонақ бөлмеге келді.

Құрқылтайдың ұясындай екі бөлме. Келін мен баланың жатын бөлмесінің есігі жабық. «Зал» деп аталатын бөлме вокзал сияқты адамнан босамайды. Кішкентайлардың ойыншығы – қызыл түлкі мен аңқау қоян да  осы жерде  шашылып жатыр.

– Ауыл аман ба? Өлген-тірілген жоқ па? – деп кемпір қайнысын бір жыл көрмегендей бәйек болды.

– Жоқ. Бес-ақ күн болды ғой кеткеніңе. Бәрі дін аман.

– Әйтеуір аман болсын. Ағайынның аманы жақсы.

Жиырма бес қабаттың ең үстінен будақтаған қара түтінді зеңгір көк аспан құшағына алып жоқ қып жатыр. Кемпірдің көзі сол жақта, қайнысы балконға шығып, папирос тұтатты.

– Құданың құдіреті… Сідік шаптырым жерде тұрып, гәстіницадан бөлме жалдап… Сол жазуды үйде жатып жаза беруге болмай ма?

– Жазып отырғанда шыбынның ызыңы естілмеу керек дейді ғой. Жұмыстан сүлелеп келеді де, бір шәй ішіп ап, «жұмыс істеймін» деп үстелге жабыса кетеді. «Жұмыстан келген жоқсың ба?» десем, «Ол үкіметтің жұмысы, сол үшін айлық алам, мынау өзімнің жеке жұмысым» деп дегбірі кетеді. «Бұл жұмысыңа да ақша төлей ме?» десем, «Бұрын төлейтін, қазір төлемейді» дейді. Төлемесе несіне жазады? Өзіне айтсам, «Жазбасам бойыма сыймай кетеді, мынау бесінші итаждан секіріп кеткім келеді», дейді қай-қайдағыны айтып. Көңілінің қалағанын істесін, оқыған оқуы сол болғасын қайтесің. – Кейуана бықсып жатқан биік ғимараттың төбесіне жәутеңдей қарады.

– Бұл бала агрономдықты оқымай тастап кетті. Соны бітіргенде бас агроном, деректір боп шалқып жүрер еді. Кешегі жекешелендіруде бәрін өзіміз алар едік. Күмәнбектің тырнағына татымайтындар бәрін, – нән жігіт жұп-жуан сұқ саусағымен алқым тұсын ұстағанда кемпірдің көзі бақырайып кетті, – мына жерден ғып бөліп алды да кетті. Біз, бас көтерер ешкіміміз жоқ, қалдық итаяққа ие боп, қос саусағымызды мұрнымызға тығып, – қоңқақ мұрны темекі түтінінен босағанда қос саусағын тіп-тік қып танауына тақады.

– Балдарыңыз сотталып кетіп жүрсе, – сөздің ақырын естіп қалған жас келін күмәнмен сөйлеп, шәйға шақырды.

– Иә, бұны кім көрінген алдап кете береді,  тым сенгіш қой, сондай бәледен аулақ жүргені де дұрыс, – деп анасы баласына ара түсе бастады.

– Бим-бум!

– Біреу келді, – деп кемпір әнтек бұрылғанда сыртқы есікті серпи ашып, екі езу ыржиып, отызға тақаған сақа жігіт кіріп келе жатты. Көңілді көрінгенмен аржағында бір өшпей қалған шала бар. Бұл, сірә, аяқталмай қалған сөйлемнің, бітпей қалған эпизод – салынбай қалған суреттің сарқындысы секілді.

– Ассалаумағалейкүм!

– Әликсалам.  Оу, өз үйіңнен өзің қашып не көрін­ді? – оң қолын созып тұрып, сол қолымен шәйінен бір ұрттаған немере ағасы сөзді сұрау сала бастады.

– Біздің тіршілік осы ғой.

– Ана өрт неден шықты?

– Қайдағы өрт?

– Анау, гәстіницаның төбесі түтіндеп жатқан жоқ па?

Шәй құйып отырған келін сықылықтап күліп жіберді.

– Бұл ортасында жатыр ғой. Жазу жазған адам өртке қарамайды.

Кемпір де, аға мен жеңге де жалт қарады. Дастархан басында өзімен-өзі ой кешіп, беймағлұм отырған жігітке сұқтана көз салды.

– Егінді жинап біттіңіздер ме? – деп күбір етті Күмәнбек. Бұны да қинала сұрады.

– Біттік. Алтын күз болды. Сосын ғой, Алматыға қыдырып кеп отырғанымыз, – деп ағасы нақпа-нақ жауап берді.

– Менің он бес күнсіз қолым босамайды.

– Онда несіне келдік.

– Менің де алтын күзім басталды.

Немере аға – әулеттің ең үлкені бақырайып бір қарады да, кесенің бетін жарылып кеткен күс-күс қолымен басып, бір папиросты төс қалтасынан суырып, балконға шықты.

– Тұшпара піскенше таза ауада демала тұрыңдар, –  деп емпең қаққан жеңгесінің жұмсақ даусы естілді.

Шылымын тұтатып, «Беломордың» ащы түтінін кең танауынан  ытқыта бергенде қасына келген жазушы інісіне механизатор ағасы сұрау салды.

– Осы… көктем мен күзде, әртістер мен жазушылар біртүрлі боп жүреді дегенді естуші едік. Өз денсаулығың қалай?

– Көріп тұрсыз ғой.

Ағасы ащы түтінді үсті-үстіне сорды.

– Сонда, осында ақша төлеп жатасың ба? – деп түбіне дейін тартқан шылымын бесінші қабаттан лақтырып жіберді.

Бықсық түтіннен аласталған жиырма бес қабат зәу­лім үйдің жыпырлаған терезелері көзге анық көріне бастады.

– Әрине, тегін ештеңе жоқ қой.

– Удай шығар?

– Арзан емес. Өзі жеке бөлме болғасын…

– Бұрын жазушылардың күндіз-түні жатып жазатын жеке үйі бар  деуші еді, соған неге бармайсың?

– Ол бұрын ғой. Қазір қытайларға сатылып кеткен.

– Мә-ә, – деп ағасы аузын ашып таңқалды. – Соған дейін сатылды ма?

Інісі керең адамдай кереғар қалды.

– Бөлмең тап-таза шығар?

– Жатып көрмейсіз бе?

– Өй, шешеңнің.., – інісінің ілмешек сөзін көңілі іліп қалды. Сосын қаны бір қағілез жігітке шұқшия қарады. – Алыс жер емес қой, үйге ат басын бұрып тұр. Келін сезік­теніп қап жүрмесін, – деп, енді үлкендігін көрсете бастады.

– Күн өтпей келіп тұрамын ғой.

Тұшпара піспей-ақ тықырши бастаған жігіт, ақыры, шыдамы жетпей айтар сөзін айтып салды.

– Көке, мен жүрейін. Сәлемімді бердім, енді барып жұмысымды істейін. – Жетінші қабаттағы ақшасы төленген жалғыз адамдық мұнтаздай бөлменің жабулы есігін ашқанша жігіттің жаны шырқырап тұр.

– Сонда, – деді бір папиросты тауысып, екіншісін умаждай бастаған ағасы, – осы жиырма бес итаждың бәрінде адам бар ма?

– Бар. Ақшасы төленіп, бос тұрған бір-ақ бөлме, – деп інісі бұрылып кетті.

– Өй, шешеңнің, мені кекеткен түрің ғой, – деп ағасы бәйек боп жүрген жеңгесін нысанаға алды.

– 2050-дің адамдары ғой, – деп қасына келген бастауышқа  сабақ беретін жұбайы күйеуінің сөзіне жан бітірді.

– Күмәнбек туғаннан осындай ғой, –деп шешесінің шыр-пыры шықты.

– Осындай ғып туған бар бәле өзіңнен, – деп енді жеңгесіне тарпа бас салды.

– Ағаңның барлық жері тап-таза, – деп шүкәйттәй кемпір азаматынан тамған бір тамшы қанға  шық жуытар емес.

– Бұл сонда қона жатып істей ме? – деген қайнаға­сының сөзін естіп қалған келіні «қона жатады» деп бұрқ ете қалды.

Шешесі тағы да бәйек болды.

– Ақшасы төленген тұрағы ғой. Дегенін істесін.

Ағасы бес қабаттан төмен түсіп, қонақүйге қарай асыға басқан інісінің дөңкиген арқасын көріп қалды.  «Агроном болғанда ғой» деп, тағы бір папирос тұтатты. Жұп-жұқа бір кітап пен тырсиып тұрған бір қап күріш көз алдында көлең-көлең етті. «Кітабың  тегін,  күрішіңнің  бағасы  удай  ғой».  Ащы  папиросты  өкі­ніш­­пен  бір  сорғанда  тұқыл  темекі  бірден  түбіне  жетіп,  шолтаң  ете  қалған  қалдығын  інісінің  артынан  лақтырып  жіберді.

Толығырақ

Ұқсас ақпараттар

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *